KAMUDA TAŞERON İŞÇİNİN KIDEM TAZMİNATI: ASIL İŞVEREN SORUMLULUĞU, HESAPLAMA VE DAVA AÇMA REHBERİ

KAMUDA TAŞERON İŞÇİNİN KIDEM TAZMİNATI: ASIL İŞVEREN SORUMLULUĞU, HESAPLAMA VE DAVA AÇMA REHBERİ

GİRİŞ: KAMU SEKTÖRÜNDE ALT İŞVERENLİK SİSTEMİ VE HUKUKİ ZEMİN

Kamu kurum ve kuruluşlarında hizmet alım ihaleleri yoluyla istihdam edilen alt işveren işçilerinin –halk arasındaki tabiriyle taşeron işçilerin– kıdem tazminatı hakları, Türk iş hukuku mevzuatının en dinamik ve yargısal uyuşmazlığa en açık alanlarından birini oluşturmaktadır. Kamuda taşeronluk sistemi, devletin asli ve sürekli kamu hizmetleri dışındaki destek hizmetlerini (güvenlik, temizlik, yemek, otomasyon, bakım-onarım vb.) özel şirketler eliyle yürütme ihtiyacından doğmuştur. Ancak bu sistem, işçilerin iş hukukundan doğan haklarının korunması noktasında ciddi uyuşmazlıkları beraberinde getirmiştir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen "asıl işveren-alt işveren" ilişkisi, kamu kurumlarının taraf olduğu sözleşmelerde kendine özgü bir nitelik kazanır. Kamuda çalışan bir taşeron işçinin iş sözleşmesi feshedildiğinde, kıdem tazminatının hangi merciden, hangi usulle ve hangi süreler içinde talep edileceği sorusu; 4857 sayılı Kanun, 6552 sayılı Kanun ve 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hükümleri ışığında incelenmelidir.

ASIL İŞVEREN VE ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ

Kamu kurumunun "asıl işveren" sıfatı, alt işveren şirketle imzalanan hizmet alım sözleşmesinden ve işin fiziken kamuya ait mekanda görülmesinden kaynaklanır. 4857 sayılı İş Kanunu m. 2/6 uyarınca; bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir.

Kamu kurumları, bu ilişkide yasa gereği "müteselsil sorumlu" konumundadır. Bu durum, taşeron şirketin işçiye karşı yasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi, iflas etmesi veya ortadan kaybolması halinde dahi, işçinin tüm kıdem tazminatı alacağını doğrudan doğruya ilgili kamu kurumundan (Bakanlık, Genel Müdürlük, Üniversite, Belediye vb.) tahsil edebileceği anlamına gelir.

6552 SAYILI KANUN VE İŞ KANUNU 112. MADDE DÜZENLEMESİ

11 Eylül 2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6552 sayılı "Torba Kanun", kamu taşeron işçilerinin kıdem tazminatı alacaklarında devrim niteliğinde bir dönüm noktası olmuştur. Bu kanunla, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 112. maddesine çok kritik eklemeler yapılmıştır.

Yapılan bu düzenleme uyarınca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatlarının ödenmesinden doğrudan doğruya ilgili kamu kurumu sorumlu kılınmıştır. Farklı alt işverenler nezdinde geçmiş olsa dahi, aynı kamu kurumunda geçen tüm çalışma süreleri birleştirilir.

TAŞERON ŞİRKETLERİN DEĞİŞMESİNİN KIDEM TAZMİNATINA ETKİSİ

Kamu ihalelerinin yenilenmesiyle taşeron şirketlerin (alt işverenlerin) değişmesi, işçinin aynı kamu kurumunda çalışmaya devam ettiği sürece kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz.

1. Kıdem Süresi Sıfırlanmaz (Hizmet Birleştirme)
2. Son Ücret Üzerinden Hesaplama Yapılır
3. Kamu Kurumunun Asli (Müteselsil) Sorumluluğu Vardır

Özetle: Çalıştığınız resmi daire (okul, hastane, bakanlık vb.) değişmediği sürece, aradaki taşeron şirketlerin değişmesi kıdem tazminatınızı yakmaz. Tüm süreleriniz birleşir ve tazminatınızın yasal güvencesi doğrudan kamu kurumudur.

696 SAYILI KHK İLE KADROYA GEÇİŞ SÜRECİ VE HUKUKİ ETKİLERİ

696 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesi (KHK), kamuda alt işveren sistemine bağlı olarak çalışan işçilerin "sürekli işçi" kadrolarına veya belediye şirketlerine geçirilmesini sağlamıştır.

375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 23 ve Geçici 24. maddeler uyarınca, kadroya geçen işçilerin alt işverenler nezdindeki tüm hizmet süreleri yasa gereği aynen korunmuştur. Kadroya geçiş anında işçilere herhangi bir kıdem tazminatı ödemesi yapılmamış, geçmiş dönem tasfiye edilmemiştir.

Kadroya geçiş başvuruları sırasında imzalanan sulh sözleşmeleri ve feragatnameler, işçinin gelecekte hak edeceği kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz. Kıdem tazminatı kamu düzenine ilişkin ve gelecekte doğacak bir hak olduğundan, geçmişe dönük imzalanan feragatnamelerle yok edilemez.

KIDEM TAZMİNATINA HAK KAZANMA KOŞULLARI VE HAKLI FESİH REHBERİ

Kamudaki bir taşeron veya kadroya geçmiş sürekli işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için öncelikle aynı kamu kurumunda veya bağlı alt işverenlerinde en az 1 tam yıl (365 gün) çalışmış olması gerekir.

• İşverenin haklı bir neden olmadan işçinin sözleşmesini feshetmesi,
• İşçinin, İş Kanunu 24. maddesi uyarınca haklı nedenlerle sözleşmeyi feshetmesi,
• Erkek işçilerin zorunlu askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılması,
• Kadın işçilerin evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde kendi arzusuyla işten ayrılması,
• İşçinin emeklilik hakkını kazanması veya gerekli prim gün sayısını doldurup yaş şartını beklemek amacıyla istifa etmesi,
• İşçinin vefat etmesi.

İşçinin haklı bir neden olmaksızın, tamamen kendi isteğiyle düz bir istifa dilekçesi vererek işten ayrılması halinde kıdem tazminatı hakkı doğmaz.

BELEDİYE ŞİRKETLERİNE GEÇEN TAŞERON İŞÇİLERİN ÖZEL DURUMU

696 sayılı KHK uyarınca, il özel idareleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlarda çalışan taşeron işçiler Belediye İktisadi Teşekküllerine aktarılmıştır. Belediye şirketine geçiş, işçinin geçmiş kıdem tazminatı hakkını sıfırlamamıştır.

Belediye şirketi, taşeron dönemi de dahil olmak üzere tüm dönemden doğrudan sorumludur. Belediye başkanlığı da taşeron dönemiyle sınırlı olmak ve o dönemin sonundaki ücret seviyesine göre hesaplanmak kaydıyla müteselsilen sorumludur.

KISMİ SÜRELİ VE JOKER TAŞERON İŞÇİLERİNDE KIDEM HESABI

Kısmi süreli iş sözleşmelerinde, kıdem tazminatına esas yasal çalışma süresi hesaplanırken işe başlama tarihi ile işten ayrılma tarihi arasındaki toplam takvim yılı esas alınır. Süre takvim yılına göre belirlenirken, ödenecek tazminat miktarı işçinin çalışma süresiyle orantılı olarak hesaplanır.

GİYDİRİLMİŞ BRÜT ÜCRET KAVRAMI VE HESAPLAMA KRİTERLERİ

Kıdem tazminatı, işçinin son aldığı "Giydirilmiş Brüt Ücret" üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş brüt ücrete yemek yardımı, yol yardımı, düzenli ikramiyeler, tediye ödemeleri, yakacak, giyim, aile ve çocuk yardımları ile süreklilik arz eden primler eklenebilir. Kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesintisi yapılabilir.

ZAMANAŞIMI SÜRELERİ VE HAK KAYBI RİSKLERİ

25 Ekim 2017 tarihinden sonra feshedilen iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı zamanaşımı süresi 5 yıl olarak uygulanmaktadır. 696 sayılı KHK ile kadroya geçen işçiler için süre, kadroya geçiş tarihinde değil, sürekli işçi kadrosundan tamamen ayrılacakları tarihte işlemeye başlar.

ZORUNLU ARABULUCULUK SÜRECİ VE STRATEJİK ÖNEMİ

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi-işveren uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Başvuruda hem asıl işveren olan kamu kurumu veya belediye hem de son taşeron şirket karşı taraf olarak gösterilmelidir.

SONUÇ VE GENEL DEĞERLENDİRME

Kamuda taşeron olarak çalışmış ve sonrasında kadroya geçmiş ya da taşeron sisteminde kalıp iş akdi feshedilmiş işçilerin kıdem tazminatı hakları, devletin yasal güvencesi altındadır. Hak arama hürriyeti kapsamında yapılacak hukuki girişimlerin, hatasız bir arabuluculuk yönetimi ve doğru yapılandırılmış bir dava stratejisi ile yürütülmesi, yılların emeği olan kıdem tazminatının tam ve eksiksiz tahsili için elzemdir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Taşeron şirket iflas ederse kamu kurumundan kıdem tazminatımı alabilir miyim?

Evet, alabilirsiniz. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca kamu kurumu asıl işveren olarak müteselsilen sorumludur.

2. 696 sayılı KHK ile kadroya geçerken imzaladığım feragatname geçmiş tazminatımı yakar mı?

Hayır, yakmaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre feragatnameler taşeron dönemi kıdem tazminatı hakkını ortadan kaldırmaz.

3. Kamuda taşeron işçinin kıdem tazminatı zamanaşımı süresi kaç yıldır?

25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı zamanaşımı süresi 5 yıldır.

4. Belediye şirketine geçirilen taşeron işçinin geçmiş kıdeminden kim sorumludur?

Belediye şirketine geçen işçilerin kıdem süreleri kesintisiz olarak birleşir. İlgili belediye şirketi ve taşeron dönemiyle sınırlı olmak kaydıyla belediye başkanlığı sorumludur.

5. Kendi isteğimle istifa ederek ayrılırsam taşeron dönemi kıdem tazminatımı alabilir miyim?

Düz bir istifa dilekçesiyle haklı bir neden göstermeksizin ayrılırsanız kıdem tazminatı alamazsınız. Ancak emeklilik, evlilik, askerlik veya haklı fesih nedenleri varsa tazminat hak edilir.

PROFESYONEL HUKUKİ DESTEK

Kamuda taşeronluk, kadroya geçiş ve sürekli işçi statüsünde yaşanan yasal uyuşmazlıklar, karmaşık mevzuat yapıları ve süreli hak düşürücü işlemler barındırır. Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, iş hukuku alanında uzman kadrosuyla, işçilerin haklarına kavuşması için stratejik hukuki danışmanlık ve dava avukatlığı hizmeti sunmaktadır. Kıdem tazminatı alacaklarınızın eksiksiz hesaplanması, arabuluculuk süreçlerinin yönetimi ve kamu kurumlarına karşı açılacak davalarınız için profesyonel randevu sistemimiz üzerinden uzman avukatlarımızla iletişime geçebilirsiniz.