HİZMET TESPİT DAVASI NASIL AÇILIR? SİGORTASIZ ÇALIŞMA, DELİLLER VE 5 YILLIK HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE

HİZMET TESPİT DAVASI NASIL AÇILIR? SİGORTASIZ ÇALIŞMA, DELİLLER VE 5 YILLIK HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE

Sosyal güvenlik hakkı, Anayasa'nın 60. maddesi ile güvence altına alınmış, devredilemez ve vazgeçilemez bir temel haktır. Çalışma hayatında işçilerin karşılaştığı en büyük hak ihlallerinden biri, çalışmalarının Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) hiç bildirilmemesi veya eksik gün/ücret üzerinden bildirilmesidir. Uygulamada bu mağduriyetin giderilmesinin tek hukuki yolu HİZMET TESPİT DAVASI ikame edilmesidir.

Bu rehber, sigortasız çalıştırılan veya primleri eksik yatırılan işçilerin geriye dönük haklarını ararken izlemeleri gereken usul ve esasları, Yargıtay’ın güncel içtihatları ve mahkeme salonlarındaki pratik tecrübeler ışığında ele almaktadır.

1. HİZMET TESPİT DAVASI NEDİR VE HUKUKİ NİTELİĞİ NEDİR?

Hizmet tespit davası, bir işçinin işveren yanında hizmet akdine (iş sözleşmesine) dayalı olarak fiilen çalışmasına rağmen, bu çalışmasının Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) hiç bildirilmemesi, geç bildirilmesi veya prim ödeme gün sayısı ile kazanç tutarının (gerçek maaşının) eksik gösterilmesi durumunda açılan dava türüdür.

Anayasa’nın 60. maddesinde güvence altına alınan sosyal güvenlik hakkı, vazgeçilemez ve devredilemez bir niteliğe sahiptir. İşçinin bu hakkını korumak ve geçmişe dönük kaybolan primlerini tescil ettirmek için başvuracağı tek yasal merci İş Mahkemeleridir.

HUKUKİ NİTELİĞİ

• Bir “Tespit” Davasıdır: Bu davanın birincil amacı bir alacağın tahsili değil, işçi ile işveren arasında geçmişte kurulmuş olan hizmet ilişkisinin ve fiili çalışma olgusunun mahkeme eliyle saptanmasıdır.
• Kamu Düzenine İlişkindir: Hakim, maddi gerçeğe ulaşmak için komşu işyeri tanıklarını dinlemek ve kurum kayıtlarını getirtmek gibi araştırmaları kendiliğinden yapabilir.
• Feragat Edilemez: Dava kamu düzenini ilgilendirdiği için mahkeme araştırmaya ve karar vermeye devam eder.
• Zorunlu Dava Arkadaşlığı / Fer'i Müdahillik Vardır: Dava işverene karşı açılır ancak yasal zorunluluk gereği SGK'ya ihbar edilir.
• Arabuluculuğa Tabi Değildir: Hizmet tespit davalarında zorunlu arabuluculuk şartı yoktur.

2. HİZMET TESPİT DAVASI AÇMANIN ŞARTLARI NELERDİR?

Bir işçinin geçmişe dönük olarak sigortalılık sürelerini ve primlerini tescil ettirebilmesi için kanunun aradığı belirli maddi ve şekli şartların bir arada bulunması gerekir.

1. Hizmet Akdinin (İş Sözleşmesinin) Varlığı: İş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarının bulunması gerekir.
2. İşyerinin ve Çalışanın Kanun Kapsamında Olması: Çalışmanın geçtiği yerin ve işçinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında olması gerekir.
3. Çalışmanın Kuruma Bildirilmemiş veya Eksik Bildirilmiş Olması: Hiç bildirmeme, geç bildirme, erken çıkış veya eksik gün/ücret bildirimi dava konusu olabilir.
4. Fiili Çalışma Olgusu: İşçinin iddia ettiği dönem boyunca işyerinde gerçekten, düzenli ve kesintisiz olarak emek sarf etmiş olması gerekir.

İş hukukunda sözleşmenin yazılı yapılması bir geçerlilik şartı değildir. Sözleşme sözlü olsa, maaş elden alınsa dahi fiili çalışma her türlü delille ispatlanarak dava açılabilir.

3. DAVACI VE DAVALI SIFATI: ZORUNLU DAVA ARKADAŞLIĞI NEDİR?

Sigortasız çalıştırılan, sigortası geç başlatılan veya primleri eksik yatırılan her işçi davacı sıfatına sahiptir. İşçi dava açamadan vefat etmişse eşi, çocukları veya anne/babası davayı açabilir.

Asıl Davalı (İşveren): Dava, işçiyi çalıştıran kişi veya şirkete karşı açılır. Şirket ise şirketin tüzel kişiliğine husumet yöneltilir.

Fer'i Müdahil (SGK): Dava SGK'ya ihbar edilir ve kurum, işverenin yanında fer'i müdahil olarak davaya katılır.

İşyeri Devredilmişse: Dava hem eski hem yeni işverene birlikte açılmalıdır. Taşeron varsa dava hem taşeron işverene hem de asıl işverene yöneltilmelidir.

4. HİZMET TESPİT DAVASINDA HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE VE ZAMANAŞIMI

Hizmet tespit davalarında zamanaşımı değil, hakim tarafından resen gözetilmesi gereken hak düşürücü süre söz konusudur. 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin 8. fıkrasına göre sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurabilirler.

Hak Düşürücü Sürenin İstisnaları Nelerdir?

• İşverence işe giriş bildirgesi kuruma verilmiş ancak prim günleri bildirilmemişse,
• SGK müfettişleri tarafından sigortasız çalışmaya dair tespit raporu düzenlenmişse,
• İşyerinden Kuruma asgari işçilik incelemesi veya bordro verilmişse,
• Çalışma dönemi içinde kuruma kısmi de olsa prim ödemesi yapılmışsa.

Bu istisnaların varlığı halinde, çalışma döneminin üzerinden 10-15 yıl geçmiş olsa dahi davanın açılması hukuken mümkündür.

6. MAHKEMEDE HANGİ DELİLLER KABUL EDİLİR? DELİL SERBESTİSİ

Hizmet tespit davalarında delil serbestisi ilkesi geçerlidir. İşçi, fiilen çalıştığını her türlü delille ispatlayabilir.

Kesin ve Yazılı Deliller

• SGK işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet dökümleri ve dönem bordroları,
• Banka kanalıyla yapılan maaş ödemelerine ait dekontlar,
• Vergi dairesi, belediye, emniyet veya diğer resmi kurum yazışmaları,
• İş sözleşmesi, işe giriş sağlık raporu, fazla mesai formları ve yıllık izin defteri.

Yazılı Delil Başlangıcı ve Dijital Deliller

• WhatsApp mesajlaşmaları, e-postalar ve SMS’ler,
• Turnike, parmak izi veya kartlı sistem log kayıtları,
• Faturalar, irsaliyeler, teslim-tesellüm tutanakları ve kargo teslim belgeleri,
• Fotoğraf ve videolar.

7. BORDROLU VE KOMŞU İŞYERİ TANIKLARININ KRİTİK ÖNEMİ

Mahkemeler, doğruluğu denetlenebilir olan bordrolu ve komşu işyeri tanıklarının beyanlarına itibar eder.

• Bordrolu Tanıklar: İşçinin çalıştığı dönemde aynı işyerinde SGK’ya resmi olarak bildirilmiş çalışanlardır.
• Komşu İşyeri Tanıkları: Davalı işyerinin çevresinde faaliyet gösteren tescilli işyerlerinin sahipleri veya resmi çalışanlarıdır.
• Akraba ve Duyumsal Tanıklar: Tek başına yeterli bir ispat aracı kabul edilmez.

8. EKSİK ÜCRET (GERÇEK MAAŞ) TESPİTİ DAVASI

İşverenin maaşı asgari ücretten gösterip kalan kısmı elden ödemesi, emeklilik maaşını ve tazminatları düşürür. İşçi, hizmet tespit davası ile birlikte gerçek maaşının tespitini de talep edebilir.

Gerçek maaşın ispatında emsal ücret araştırması, dijital deliller, banka hareketleri ve tanık beyanları kullanılabilir.

11. HİZMET TESPİT DAVALARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME

Hizmet tespit davalarında görevli mahkeme İŞ MAHKEMELERİdir. İş mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde dava, İş Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemelerinde açılır.

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesidir.

12. ADIM ADIM HİZMET TESPİT DAVASI YOL HARİTASI

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Hizmet tespit davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?

Hayır. Hizmet tespit davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden ve taraflar üzerinde serbestçe tasarruf edilemeyeceğinden arabuluculuktan muaftır. Doğrudan dava açılır.

İstifa eden işçi geriye dönük sigorta tespiti isteyebilir mi?

Evet. İşçinin işten kendi rızasıyla ayrılmış olması, sigortasız çalıştığı dönemlerin tescilini talep etmesine engel teşkil etmez.

Girdi-çıktı yapılması durumunda 5 yıllık süre ne zaman başlar?

İşyerindeki çalışma kesintisiz olarak devam etmiş ancak kağıt üzerinde sigorta giriş-çıkışları yapılmışsa, süre işçinin o işyerinden tamamen ayrıldığı yılın sonundan itibaren işlemeye başlar.

PROFESYONEL HUKUKİ DESTEK

Sosyal güvenlik hakkı ve geriye dönük prim tescili, teknik usul kurallarına sıkı sıkıya bağlı, hata kabul etmeyen ve hak düşürücü süre sınırları bulunan hassas bir süreçtir. Davanın eksik husumet, yanlış tanık seçimi veya yetersiz delil sunumu nedeniyle reddedilmesi, gelecekteki emeklilik haklarınızın kalıcı olarak kaybına yol açabilir.

Proaktif Hukuk ve Danışmanlık Bürosu olarak, iş hukuku ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, usul hukuku kurallarını ve güncel yüksek mahkeme içtihatlarını titizlikle analiz ederek hak kayıplarının önüne geçiyoruz. Hak kaybına uğramamak ve geriye dönük sigorta tespit sürecinizi profesyonel bir zemin üzerine inşa etmek adına ofisimizle iletişime geçerek uzman kadromuzdan randevu talep edebilirsiniz.